Dinsdag 7 november 2017 (iCal)


Wat heeft de neanderthaler 50 jaar na de naakte aap met ons
gedaan

Nico van Straalen
Vrije Universiteit Amsterdam, afdeling Ecologische Wetenschappen

 

Sinds enkele jaren beschikken biologen over machines waarmee zeer snel en op zeer grote schaal DNA uitgelezen kan worden. Daardoor is het relatief eenvoudig om een compleet beeld te krijgen van een heel genoom en zelfs van meerdere genomen van dezelfde soort. We weten nu dat mensen in genetisch opzicht sterk verwant zijn aan chimpansees. Bovendien is het in sommige gevallen ook mogelijk om DNA-monsters te verkrijgen uit fossielen. Tot veler verbazing bleek in 2010 dat er in het humane genoom onderdelen aan te treffen zijn van oudere mensachtigen, o.a. de neanderthaler.

 

In de afgelopen jaren is veel werk verzet om die stukjes precies in beeld te krijgen. Hoe komt dat DNA in de mens en hebben we er nog iets aan?
Het blijkt dat het percentage neanderthaler-DNA verschilt per bevolkingsgroep. Afrikanen hebben het niet, Europeanen 1,2% en Aziaten 1,4%. In een humaan fossiel van 40.000 jaar oud vond men zelfs 9,4%. Het lijkt erop dat de introgressie van neanderthaler-DNA meerdere keren heeft plaatsgevonden, en op verschillende plaatsen, nadat de mens uit Afrika begon te migreren. In sommige gevallen is aannemelijk gemaakt dat de neanderthalervariant van een gen de mens een specifiek voordeel bood. Maar er zijn ook aanwijzingen dat het vreemde DNA nadelig was. Zo wordt bijvoorbeeld het voorkomen van depressies in verband gebracht met neanderthaler-DNA.

 

Ook is het opvallend dat het Xchromosoom nauwelijks DNA van uitgestorven mensachtigen bevat en het mitochondriaal genoom helemaal niet. Het belang van al deze vindingen is nog moeilijk te duiden, maar zeker is dat kruisingen met neanderthalers het humane genoom verrijkt hebben en specifieke aanpassingen mogelijk gemaakt hebben.

 

Het is een fascinerend gegeven dat wij in ons eigen DNA de sporen dragen van kruisingen met een zustersoort die er heel anders uitzag, een andere cultuur had en waarschijnlijk cognitief onze mindere was.

 

Vijftig jaar na het verschijnen van het beroemde boek van Desmond Morris, The Naked Ape, wordt het misschien tijd voor een herwaardering van de neanderthaler. Het DNA bewijst: hij was een van ons.

 

In de lezing wordt ingegaan op wat die neanderthaler met ons gedaan heeft.

 



Nico van Straalen studeerde biologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam, waar hij promoveerde op een populatie-ecologisch onderwerp.
Later heeft hij gewerkt in de ecotoxicologie en de moleculaire ecologie. Hij was hoofd van de afdeling Ecologie aan de VU. Op dit moment is Nico van Straalen lid van het faculteitsbestuur. Evolutiebiologie, en vooral de evolutie van de mens heeft zijn speciale belangstelling en hij schreef daarover met Dick Roelofs het boek “Evolueren wij nog? (AUP, 2017).


Email: n.m.van.straalen@vu.nl

 

Download het verslag (pdf)